AVRUPA BİRLİĞİNE GÖNDERİLEN ARA RAPOR (NİSAN 2002)

GİRİŞ

eAvrupa+ Girişimi'nin Haziran 2001 tarihinde açıklanmasını takiben, Türkiye'deki bilgi toplumu politikaları çalışmaları, girişimleri ve projeleri yeni bir itici güç kazanmıştır. Halen yürütülen ve toplumu, bilgi tabanlı ekonomi ve değer yaratan vatandaşların bir bileşimine çevirmeyi amaçlayan ve bu çalışmalar, kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarında tüm seviyelerde büyük bir kabul görmüştür.
Tüm çıkar gruplarının yakın çalışmasının sonucu, uluslararası boyutu eAvrupa+ Girişimi'nde şekillenen eTürkiye Girişimi olmuştur.
eTürkiye için, Başbakanlığın yönlendirmesi ve koordinasyonu altında kamu, özel sektör, sivil toplum örgütleri ve sosyal taraflardan temsilcilerin bulunduğu 13 çalışma grubu oluşturulmuştur.

Çalışma grupları ve koordinatörleri aşağıda listelenmiştir.
1. Eğitim ve İnsan Kaynakları Çalışma Grubu - Milli Eğitim Bakanlığı
2. Altyapı Çalışma Grubu - Ulaştırma Bakanlığı
3. Hukuki Altyapı Çalışma grubu - Adalet Bakanlığı
4. Standartlar Çalışma Grubu - Türk Standartları Enstitüsü Başkanlığı
5. Güvenlik Çalışma Grubu - Genelkurmay Başkanlığı
6. E-Ticaret Çalışma Grubu - Dış Ticaret Müsteşarlığı
7. Yatırımlar ve Planlama Çalışma Grubu - DPT Müsteşarlığı
8. Arşiv ve Dijital Depolama Çalışma Grubu - Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü
9. Uluslararası İzleme ve E-Avrupa+ Çalışma Grubu - AB Genel Sekreterliği
10. Özel Projeler Çalışma Grubu - Türkiye Bilişim Vakfı
11. Mevcut Durumun Tespiti Çalışma Grubu - KAMUNET Teknik Kurulu
12. Ulusal Bazda Takip, Koord. ve İzleme Çalışma Grubu- Türkiye Bilişim Derneği
13. E-Sağlık ve Çevre Çalışma Grubu - Başbakanlık

Bu çalışma grupları, alanlarındaki mevcut durumu, projeleri, girişimleri ve politika çalışmalarını değerlendirmişlerdir. Yapılan çalışmaların sonuçları eAvrupa+ Girişimi başlıkları altında aşağıda verilmiştir.

Amaç 0: Bilgi toplumunun temel yapı taşlarını oluşturma çalışmalarının hızlandırılması

Telekomünikasyon pazarı, ses iletimi ve altyapı dışında rekabete açılmış bulunmaktadır. Mevcut yasalar ve düzenlemeler çerçevesinde, 31 Aralık 2003 tarihinden itibaren bahsedilen alanlarda da tekelin sona ermesiyle pazar tamamen serbestleşmiş olacaktır.

4673 sayılı Kanunda , bu konu hakkındaki ilgili maddede yapılan değişiklik ile Türk Telekom A.Ş.'deki kamu payı % 50'nin altına düşmesi durumunda, Türk Telekom A.Ş.'nin tüm tekel haklarının 31 Aralık 2003 tarihinden önce de olsa ortadan kalkmış olacağı açıkça belirtilmektedir. Tekelin sona ermesinden sonra rekabetin hızla gelişebilmesi için gerekli önlemler ve yasal düzenlemeler konusunda politikalar oluşturulmaktadır.

a) Herkes için uygun fiyatlı iletişim hizmetlerinin sağlanması

Özelleştirme işleminin tamamlanması ile sektörün liberalizasyonuna zemin hazırlanmış olacaktır.Türk Telekomun internet servis sağlayıcılarına (ISS) tekel olarak alt yapı hizmetlerini sunmakta olduğu dikkate alınacak olursa; özelleştirme işleminin tamamlanmasından sonra oluşan rekabetçi ortamda internet erişimi daha ucuz ve daha hızlı hale gelecektir.

b) Bilgi toplumu ile ilgili müktesebata uyum ve uygulama

Tarifelendirme ile ilgili Yönetmeliğin Çıkarılması; İlgili Yönetmelik 28 Ağustos 2001'de yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmeliğin amacı, telekomünikasyon sektöründe rekabet ortamının oluşturulması, teknolojik gelişimin ve yeni yatırımların teşvik edilmesi, ülke genelinde telekomünikasyon hizmetlerinin yaygınlaştırılması ile tüketicilerin korunması hususlarını gözeterek tarifelerin onaylanmasına ve denetlenmesine yönelik usul ve esasları tespit etmektir.

Telekomünikasyon Hizmetleri Yönetmeliği (Lisans Yönetmeliği) 28 Mart 2001'de yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmeliğin amacı, telekomünikasyon hizmeti yürütülmesi ve/veya altyapı kurulması ve işletilmesine ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir

"Elektronik Veri, Elektronik Sözleşme ve Elektronik İmza Kanunu Tasarısı Taslağı";Elektronik Ticaret Kurulu tarafından AB direktifi doğrultusunda hazırlanmış olup, Elektronik Belge, Elektronik İmza, Sertifika Hizmet Sağlayıcıları hususlarını da düzenlemektedir.

4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'da değişiklik yapan Kanun Tasarısı, eAvrupa+ Girişimi kapsamında öngörülen hedeflere paralel bir çalışma olarak değerlendirilmektedir. Bu kanun tasarısıyla internet yoluyla yapılan alışverişler düzenlenecek ve tüketici haklarının bu tip alışverişlerde de korunması sağlanmış olacaktır. Kanun Tasarısı Parlamentoya sunulmuş, komisyonlardan geçmiş, genel kurul aşamasına gelmiştir.

Kişisel verilerin Korunması Yasa Tasarısı Taslağı AB direktifi doğrultusunda hazırlanmış ve Adalet Bakanlığınca son hali görüş alınmak üzere Kamu Kurumlarına sunulacaktır.

Ulusal Bilgi Güvenliği Teşkilatı Ve Görevleri Hakkında Kanun Tasarısı Taslağı Genel Kurmay Başkanlığı tarafından hazırlanmış ve kurumların görüşüne sunulmuştur.

Fikri ve Sınaî Haklar Kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun çıkmış ve yürürlüğe girmiştir.

Mevcut Türk Ceza Kanununda bilişim suç ve cezaları düzenlenmiştir. Yeni Türk ceza kanunu değişiklik taslağında bu konu daha geniş ele alınmaktadır. Değişiklik taslağı, kurumların görüşüne sunulmuştur.

Amaç 1: Daha ucuz, daha hızlı, daha güvenli internet

a) Daha ucuz ve daha hızlı internet erişimi

Topluluk mevzuatına uyum sağlama çalışmaları içerisinde Avrupa Birliği direktiflerine uygun olarak hazırlanan ve amaçları arasında "telekomünikasyon hizmetlerinin yaygınlaştırılması" da yer alan "Tarifeler Yönetmeliği" çıkartılmıştır. Bu yönetmeliğin uygulanmasına yönelik olarak çıkartılacak "Tavan Fiyat Tebliği"nin çalışmaları son aşamadadır.

b) Araştırmacılar ve öğrenciler için daha hızlı İnternet

Ulusal Akademik ağın kapasitesi; 34Mbit'lik ana omurga ve 128Kbit - 2MBit hızlarla bağlı 140 uçtur. Yurt dışı bağlantısı 64/16Mbit'dir. Ağın kapasitesini artırmak yönünde çalışmalar sürdürülmektedir. Kapasite artırım bedeli 18 Milyon Dolar olarak belirlenmiştir.

c) Güvenli ağlar ve akıllı kartlar

Elektronik veri, elektronik sözleşme ve elektronik imza kanunu tasarısı taslağında sertifika hizmet sağlayıcıları, test ve onaylama ofisleri ile ilgili esaslar ile bunları denetlemekle görevli kurumun görev ve yetkileri belirlenmiştir.

Özel sektör inisiyatifi ile ulusal bir sertifikasyon hizmet sağlayıcısı çalışmaları yürütülmektedir.

Açık kaynak kodlu yazılım güvenliği platformlarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması konularında çalışmalar kısıtlıdır. Linux işletim sistemi açık kaynak kodu nedeniyle ülkemizde de benimsenmeye başlanmış ve Linux Kullanıcıları Derneği kurulmuştur.

Yüksek teknoloji suçları ve güvenlik konularında (ör. bilgisayara özel suçlarla mücadele, bilgisayarla ilgili davalar vb.) kolluk kuvvetlerini, adli yetkilileri ve sanayide konuyla ilgili kişileri eğitmek üzere İçişleri Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Banka Kartları Merkezi A.Ş., TÜBİTAK ve Adalet Bakanlığı İlgili kuruluşlar ile çalışmalar yapacaktır.

TSE'nin standart hazırlama konusunda bir iş programı bulunmaktadır, bu programlar her yıl güncellenerek yenilenmektedir.

Türkiye'de üç firma akıllı kart teknolojileri üretimi konusunda faaliyette bulunmaktadır. EMV sertifikalı özel sektörce akıllı kart üreten iki tesis bulunmaktadır. Telekomünikasyon, bankacılık ve ID kartların konusundaki geliştirilecek akıllı kartların ülkemizde üretimi mümkündür.

Bankacılık uygulama alanında EMV (Europay, Mastercard ve VISA) bu birlikteliği sağlamak için bir takım standartlar oluşturmuşlardır. EMV konusunda Türkiye'de BKM (Bankalar Arası Kart Merkezi) EMV'nin Türkiye kısmında yapılması gereken çalışmaları yürütmektedir. Kamu kurumlarının akıllı kart uygulaması düşünülen projeleri hayata geçirmesi yaygınlaşmayı olumlu etkileyecektir.

Amaç 2: İnsan kaynağına yatırım

a) Avrupa gençliğinin sayısal çağa hazırlanması

Resmi ve özel 58,9 bin eğitim kurumunda 16,1 milyon öğrenci öğrenim görmekte, 578,8 bin öğretmen görev yapmaktadır.

Halen 5.860 okulda MEB olanağı ile sağlanmış olan 124.967 adet bilgisayar, 6.034 İnternete bağlı bilgisayar, 6.412 bilgisayar laboratuarı vardır.

Öğretmenlerin %67'si bilgisayar okur-yazarıdır ve bilgisayar destekli eğitim konularında hizmet içi eğitimden geçirilmişlerdir. Türkiye'deki okulların %17'si bilgisayarlıdır.

İlköğretim okullarının 4. ve 5. sınıflarında haftada 2 saat zorunlu 'Bilgisayar Kullanımı' dersi, Ortaöğretim kurumları lise-1 sınıflarında ise haftada 2 saat seçmeli ders, öğrenciler tarafından alınmaktadır. Bütün okul laboratuarları öğrencilere açık tutularak bireysel öğrenmeleri de sağlanmaktadır.

Projeler :

Worldlinks Projesi

Finansmanı Dünya Bankası, Dünya Bağlantıları Gelişim Programı tarafından sağlanan proje tabanlı eğitime yönelik World Links Projesi kapsamında; dünyadaki öğretmen ve öğrencilerin eğitimle ilgili topluluklar kurmasını ve böylece işbirliğine dayalı eğitim ortamı gerçekleştirmeyi ve proje üreten diğer ülke okullarıyla ortak projeler geliştirerek projelerini internet üzerinden yayınlamalarını hedefleyen projeye 15 ülke dahildir.

1998 yılında 499 öğretmen ve 22 okul müdürüne projede daha etkin olabilmeleri için bilgisayar ve internet eğitimi, World Links Tanıtım Eğitimi, Proje Tabanlı Öğrenme ve Proje Tasarım Eğitimi, WEB Tasarım Projesi Sunum Semineri eğitimleri verilmiştir. Söz konusu eğitimler düzenli olarak güncellenmektedir. Yaklaşık 1.500 öğrenci proje faaliyetlerine katılmaktadır.

Proje Önerileri

1. Öğretmenlerin Eğitimi; 3 yıl içinde MEB'e bağlı tüm öğretmenlere iki düzeyde bilişim kültürü ile İnternet'i eğitim aracı olarak kullanma becerisi kazandırmak.
2. Müfredatın Yenilenmesi (Süre 2,5 yıl); Okul müfredatını yenilemek ve öğretmenlere eğitim ve öğretim süreci içinde yararlanabilecekleri başvuru kaynakları yaratmak.

b) Bilgi tabanlı ekonomide iş gücü

Milli Eğitim Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatı Geniş Alan Ağ bağlantıları yapılmış, çift yönlü bilgi ve belge iletişimi, sesli ve görüntülü iletişim yapılması planlanmaktadır. İnternet bağlantı kapasitesi 34Mbps'dir.

MEB Özel Öğretim Kurumlarına bağlı Özel Bilgisayar kursu sayısı toplam 727, genel kontenjan 38.883 adettir. Bilgisayar Okur yazarlığı, Bilgisayar işletmenliği, Bilgisayar Yardımcı Programcılığı, Bilgisayar Programcılığı, Bilgisayar Analist Programcılığı, Bilgisayar Bakım Onarım Elemanı Yetiştirme konularını kapsar. Bu kurslar hemen her ilde en az 1 adettir.

Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Halk Eğitim Merkezleri aracılığı ile son üç yılda açılan kurs ve katılımcı sayıları: kurs 18.456, toplam kursiyer sayısı 364.283 (170.338 bayan, 193.925 bay) kişidir.

Uzaktan Eğitim Modeli Projesi ( süre 2 yıl)
MEB mevcut işgücüne sayısal okur yazarlık kazandıracak bir uzaktan eğitim modeli oluşturulması çalışmalarına başlanmıştır. Bu proje kapsamında;
· Her işyerinde çalışanların yararlanacağı bir eğitim merkezi kurulması,
· Mevcut eğitim merkezlerinin dönüşümü,
· Uzaktan eğitim için gerekli altyapının (donanım,web ve içeriği) kurulması,
· İçeriğin sürekli yenilenmesi, hedeflenmektedir.

c)Bilgi tabanlı ekonomiye herkesin katılımı

Çalışmalar sürdürülmektedir.

Amaç 3. Internet kullanımının canlandırılması

a) e-ticaretin hızlandırılması

e-ticarette de tüketici güvenliğinin temin edilmesini ve tüketicinin özel olarak korunmasını sağlamak amacı ile hazırlanmış olan "4077 sayılı Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı" Parlamentoya sunulmuştur.

KOSGEB, GoDigital Girişimi kapsamında İş diyalogu adında bir Web sitesi oluşturmayı planlamaktadır.

b) Elektronik devlet: Kamu hizmetlerine elektronik erişim

e-Devlet uygulamaları kapsamında gizli olmayan belge ve bilgilerin elektronik ortama aktarılmasına ve bilginin şeffaflığını destekleyen uygulamalara başlanılmıştır. Bunlardan e-imza ile güvenli işlem yapılan uygulamalar arasında, Dış Ticaret Müsteşarlığının evrak akış sistemini düzenleyen "Pilot Otomasyon Projesi (POP)"; SPK ve İMKB ile TÜBİTAK-BİLTEN'in (SPK-İMKB Kamuyu Aydınlatma Otomasyon Projesi) e-imza uygulaması yer almaktadır.

Türkiye'deki tüm kamu kurum ve kuruluşları WEB sayfalarında vatandaşa bilgi sunmaktadır. Vatandaşa hizmet sunan kamu kurum ve kuruluşlarının örnek projeleri:

İçişleri Bakanlığı : www.icisleri.gov.tr
Pasaport başvurusu elektronik ortamda yapılabilmektedir.

Milli Eğitim Bakanlığı : www.meb.gov.tr
Bakanlık Merkez ve taşra teşkilatı personeli yanında, Öğrenciler, öğretmenler, yöneticiler ve veliler için hizmet verilmektedir.

Sağlık Bakanlığı: www.saglik.gov.tr
Sağlık ocakları ve hastaneler arasında bilgi değişimine yönelik telematik ağ projesi pilot aşamadadır.

Adalet Bakanlığı : www.adalet.gov.tr
Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce, Adli Sicil kayıtlarına ilişkin sorgu sonuçları ilgililere çevrimiçi verilmektedir.

TC Merkez Bankası : www.tcmb.gov.tr
EFT-Elektronik Fon Transfer Sistemi, Bankacılık sektörü içerisinde veri alışverişlerinin elektronik ortamlarda yapılmasını sağlayan EVAS-Elektronik Veri Aktarım Sistemi, kurlar, periyodik rapor ve bültenler ile diğer istatistiksel bilgilere erişimi sağlayan EVDS Elektronik Veri Dağıtım Sistemi bulunmaktadır.
Devlet İç Borçlanma Senetlerinin halka arzı Merkez Bankası şubeleri aracılığı ile yapılmaktadır.

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü : www.khgm.gov.tr
Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Toprak ve Su Kaynakları Ulusal Bilgi Merkezi tarafından hazırlanan "Kırsal ve Tarımsal Altyapı Veri Tabanı" ve "Türkiye Toprak Veri Tabanı" intranet ve internet üzerinden hizmete sunulmuştur.

Gümrük Müsteşarlığı : www.gumruk.gov.tr
Gümrük İdaresinin Modernizasyonu Projesi kapsamında gümrük işlemlerinin tamamı gerçek zamanlı (real-time) olarak bilgisayar ortamında yapılmaktadır.

Başbakanlık Sermaye Piyasası Kurulu : www.spk.gov.tr
Borsa üyesi aracı kuruluşlar yatırımcılardan, internet de dahil olmak üzere çeşitli elektronik ortamlar üzerinden emir toplamaktadırlar.
IMKB piyasalarında oluşan piyasa bilgileri "IMKB Veri Yayın Sözleşmesi" kapsamında, veri yayın sistemi üzerinden ve veri yayın kuruluşları vasıtasıyla kamuoyuna duyurulmaktadır.
IMKB Takasbank A.Ş. nezdinde kayıtlar bilgisayar ortamında izlenmektedir.
Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı : www.ssk.gov.tr
Emekli sigortalılara ilişkin ödeme bilgileri internet üzerinden sorgulanabilmektedir.
Maliye Bakanlığı : www.maliye.gov.tr

Gelirler Genel Müdürlüğü: www.gelirler.gov.tr
WEB adresinde Türkçe ve İngilizce olarak hizmet verilmektedir. WEB sitesinde 17 vergi dairesine kayıtlı araçlar için hizmet verilmektedir. Araçla ilgili kimlik bilgileri, motorlu taşıtlar vergisi borç bilgileri, trafik para cezası borç bilgileri, tüm tahsilat bilgileri, mükellefe ait tüm araçlar bilgilerini sorgulayabilmektedir. Vergi Kimlik Numaraları öğrenilmektedir.

Milli Emlak Genel Müdürlüğü : www.milliemlak.gov.tr
Satış ve kira ihale ilanları Milli Emlak WEB sayfasından verilmektedir.

TC Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü : www.emekli.gov.tr
Emeklilik onayları, hizmet birleştirme ve borçlanma istekleri, kurumlardan gelen kesenek ve karşılıklara ait icmal bordroları, banka ödeme işlemleri, internet tabanlı yürütülmektedir.

Sağlık Projesi kapsamında sağlık kurumlarıyla (eczane-hastane-optik firmaları) - internet tabanlı olarak elektronik ortamda iş yapmaktadırlar.

Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü : www.dmo.gov.tr
Elektronik Satış Projesi ile internette açılmış ve "Sanal Katalog" yoluyla satışı yapılmaktadır.

Bu Elektronik Satış Sitesinde; ofisin etkili ve sürekli tanıtımı yapılmakta ve "Yıllık tedarik planı" ve "İhale duyuruları"na yer verilmektedir.

c) Çevrimiçi sağlık

Sağlık Bakanlığı bünyesinde birincil sağlık hizmeti sunan sağlık ocakları için "birinci basamak bilgi sistemi"; ikincil sağlık hizmeti sunan hastaneler için "hastane bilgi sistemi" geliştirilmekte olup 120 sağlık ocağı ve 9 hastanede test aşamasındadır. Sağlık Bakanlığına bağlı 5868 sağlık ocağı ve 752 hastane bulunmaktadır. Nihai hedef sağlık ocakları ve hastaneler arasında telematik yapıyı oluşturup tele-konsültasyon ve uzaktan eğitim gibi hizmetleri sunmaktır. Sağlık hizmeti sunan diğer kamu ve özel sektör kuruluşlarının da benzer yapıda aynı çatı altında toplanması hedeflenmiştir.

Avrupa Birliği kamu sağlığı ağları ve veri tabanları kurma çalışmaları kapsamında AB'ce oluşturulmuş spesifik ağlara katılım konusunda Sağlık Bakanlığınca komisyon oluşturulmuş ve çalışmalara başlamıştır.

d) Küresel ağlar için Avrupa sayısal içeriği

e-Content programına katılım müzakereleri devam etmektedir. Tarihi arşivlerden tasnifi tamamlanan belge serilerinin elektronik ortamda araştırmaya açılarak Mayıs 2002 tarihi itibariyle araştırmacıların hizmetine sunulması gerçekleştirilecektir. Arşiv malzemelerine ait belge görüntülerinin sayısal ortamda hizmete sunulması ise 2003 yılı sonu itibariyle tamamlanarak araştırıcıların hizmetine sunulacaktır.

Milli Kütüphane başta olmak üzere birçok Üniversite ve kamu kütüphanesi bibliyografik veri tabanlarını araştırmacıların hizmetine açmıştır.

e) Akıllı ulaşım sistemleri

Akıllı ulaşım sistemlerine ilişkin çeşitli sektörlerde farklı projeler yürütülmektedir. Bu projeler:

Karayollarında, elektronik ücret toplama sistemi kapsamında otomatik geçiş sistemi, hava durumu ön bilgilendirme sistemi, sürücü bilgilendirme sistemi, hareketli ağırlık ölçüm sistemi projeleridir.

Kent içi ulaşım sistemlerinde ise İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa Büyükşehir belediyeleri tarafından tek merkezden sinyalizasyon yönetimi, ana arterlerin kamera ile görsel kontrolü, ulaşım türleri arasında entegrasyonu sağlamaya ortak bilet sistemi gibi projeler yürütülmektedir.

f) Çevrimiçi çevre

"Ulusal Çevre Veritabanı Projesi" (UÇVT) Çevre Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Bu proje, Türkiye'de çevre ile ilgili üretilen/kullanılan verilerin standart bir formatta kamu/özel/üniversite/STK v.b. kurum ve kuruluşları arasında değişiminin ve paylaşımının hızlı olarak sağlandığı, uluslararası benzer sistemlerle uyumlu ve bağlantılı, yazılım ve donanımdan bağımsız olarak çalışabilecek bir sistemin internet üzerinden kullanılmak üzere hayata geçirilmesi amaçlanmaktadır.

Projenin hedeflerinden biri de; Avrupa Çevre Ajansına (EEA) uyumlu verilerin toplanmasını, izlenmesini, rapor edilmesini ve bu amaçla kurulan Avrupa Bilgi ve Gözlem Ağının (EIONET) geliştirilmesini sağlamaktır.