ELEKTRONİK İMZALAR KONUSUNDA UNCITRAL MODEL
KANUN TASLAĞI
(Elektronik
Ticaret Alanında UNCITRAL Çalışma Grubunun 18-29 Eylül tarihleri arasında
Viyana'da yapılan Otuzyedinci toplantısında onaylanmış şekliyle)
Madde 1 Uygulama Alanı (Kapsam)
Bu kanun elektronik imzaların ticari faaliyetler** kapsamında* kullanıldığı
alanlarda uygulanır. Bu kanun, tüketicilerin korunması amacına yönelik
herhangi bir hukuk kuralına halel getirmez.
*Komisyon bu kanunun kapsamını (uygulama alanını) genişletmek isteyen
devletler için aşağıdaki metni önerir:
* "Bu kanun, aşağıda belirtilen durumlar hariç, elektronik imzların
kullanılması halinde uygulanır: (...)
** "Ticari" terimi, sözleşmeye dayanıp dayanmadığına bakılmaksızın
ticari nitelik taşıyan tüm ilişkilerden doğan hususları kapsamak üzere,
geniş yorumlanmalıdır. Ticari nitelikteki ilişkiler, bunlarla sınırlı
olmamakla birlikte, aşağıdaki işlemleri içerir : mal ve hizmet arzı
ve değişimi için yapılan tüm ticari işlemler; dağıtım anlaşmaları; ticari
mümessillik ve acenteler; factoring, leasing, inşaat; müşavirlik; mühendislik;
lisans verme; yatırım; finansman; bankacılık; sigortacılık; yararlanma
(kullanma) ve imtiyaz anlaşmaları; joint venture ve sanayi ve ticaret
alanında diğer işbirliği türleri; hava, deniz, demiryolu veya karayolu
ile malların taşınması.
Madde
2
Tanımlar
Bu kanunun amacı bakımından:
(a) Bir veri mesajına eklenmiş veya mantıken birleştirilmiş ve veri
mesajına ilişkin olarak imza atanı belirlemek üzere kullanılabilecek
olan, veri mesajında bulunan bilginin imza sahibi tarafından onaylandığını
gösteren elektronik formatta bir bilgidir.
(b) "Sertifika", imza atan ile imza yaratım veri arasında
ilgiyi teyit eden bir veri mesajı veya diğer bir kayıt anlamına gelir.
(c) "Veri mesajı", elektronik bilginin karşılıklı değişimi
(EDI), elektronik posta, telgraf, telex ve telekopyalamanın da aralarında
bulunduğu, ancak, bunlarla sınırlı olmayan, elektronik, optik veya benzer
araçlarla yaratılan, gönderilen, alınan ve saklanan bilgi anlamına gelir.
(d) "imza atan", imza yaratım bilgisini elinde bulunduran
ve kendi adına ya da temsil ettiği kişi adına hareket eden kişi anlamına
gelir.
(e) "sertifikasyon hizmeti sunucusu", sertifika veren ve elektronik
imzalara ilişkin diğer hizmetleri sunan kişi anlamına gelir;
(f) "güvenen taraf", bir sertifika veya elektronik imzayı
esas alarak hareket eden kişi anlamına gelir.
Madde
3 İmza Teknolojilerine Eşit Muamele
Bu kanunda yer alan hiçbir husus, 5. Madde hariç, 6(1) maddede belirtilen
şartları yerine getiren veya uygulanacak hukukun şartlarını başka şekillerde
yerine getiren herhangi bir elektronik imza yaratılma yöntemini, hukuki
etki doğurmaktan hariç tutamaz, mahrum bırakamaz ya da hukuki etkisini
sınırlayamaz.
Madde
4 Yorum
(1) Bu kanunun uygulanmasında uluslararası kaynaklı oluşuna, uygulanmasında
yeknesaklığın geliştirilmesi ihtiyacına ve iyiniyet ilkesinin gözetilmesine
özen gösterilmesi gerekir.
(2) Bu kanun kapsamına girmekle birlikte açıkça düzenlenmemiş hususlara
ilişkin meseleler, bu kanunun esas aldığı (dayandığı) genel ilkeler
tarafından düzenlenir.
Madde
5 Anlaşma Yoluyla Kanun Hükümlerine Değişiklik Öngörme (Ayrılma)
Bu Kanun hükümlerinden ayrılmak veya etkilerini değiştirmek, ilgili
anlaşmanın uygulanacak hukuka göre geçersiz veya hukuki etkiden yoksun
olmaması şartıyla, anlaşma yoluyla mümkündür.
Madde
6 İmza için Öngörülen Bir Şarta Uyum
(1) Kanunun bir kişinin imzasını gerektirdiği hallerde, tüm koşulların
ışığında, ilgili herhangi bir anlaşma da dahil olmak üzere, bu şart,
veri mesajları açısından veri mesajının yaratıldığı veya iletildiği
amaca uygunluk açısından güvenilir bir elektronik imzanın kullanılması
durumunda yerine gelmiş sayılır.
(2) (1). Paragraf, burada belirtilen şartın bir yükümlülük şeklinde
olması veya hukukun sadece imzanın yokluğuna sonuçlar bağlamasına bakılmaksızın
uygulanır.
(3) Bir elektronik imza, (1). Paragraftaki şartları yerine getirmek
açısından, şu hallerde, güvenilir kabul edilir :
(a) imza yaratım verileri, kullanıldıkları bağlamda, sadece imzalayan
kişi ile irtibatlı ise ve imzalayan kişiden bir başkası ile irtibatlı
değilse;
(b) imza yaratım verileri, imza esnasında sadece imzalayan kişinin kontrolünde
ise ve herhangi başka bir kişinin kontrolünde değilse;
(c) elektronik imzada, imza anından sonra yapılmış her türlü değişiklik,
fark edilebilir nitelikte ise; ve
(d) bir imza için hukuken şart öngörülmesinin amacı, ilgili olduğu bilginin
bütünlüğü konusunda teminat sağlamaksa, bu bilgiye ait, imza anından
sonra yapılan her türlü değişikliğin fark edilebilir olması gereklidir.
(4) (3). Paragraf, aşağıda sayılan konularda kişinin başvurabileceği
imkanları sınırlandırmaz:
(a) (1). Paragrafta belirtilen şartın yerine getirilmesi amacıyla, elektronik
imzanın güvenilirliğini, herhangi başka bir biçimde ortaya koyma (tesis
etme); veya
(b) elektronik imzanın güvenilmezliğini ortaya koyacak kanıtlar sunma.
(5) Bu madde hükümleri, aşağıdaki hallerde uygulanmaz (...)
Madde
7 Madde 6'nın Yerine Getirilmesi (Uyulmasının Sağlanması)
(1) (Kanunu çıkaran devlet tarafından yetkili olarak belirlenecek kamu
veya özel nitelikli her türlü kişi, organ veya makam) elektronik imzanın
6. Maddedeki şartları yerine getirip getirmediğini tespit edebilir.
(2) (1). Paragraf uyarınca yapılacak her türlü tespit, kabul edilmiş
(tanınmış) uluslararası standartlarla uyumlu olacaktır.
(3) Bu maddedeki hiçbir husus devletler özel hukuku kurallarının işleyişini
etkilemez.
Madde
8 İmzalayan Kişi
(1) İmza yaratım verilerinin hukuki etki doğuran bir imza yaratmak üzere
kullanılması halinde her imzalayan kişi:
(a) Kendisine ait imza yaratım verilerinin yetkisiz kullanımına engel
olmak üzere makul olan özeni gösterecektir.
(b) İmzalayan kişi tarafından makul bir biçimde elektronik imzaya güvenen
veya elektronik imzayı desteklemek üzere hizmet sunması makul bir biçimde
öngörülebilecek olan herhangi bir kişiye, aşağıdaki hususların gerçekleşmesi
halinde gecikmeksizin bildirimde bulunacaktır :
(i) imzalayan kişi imza yaratım verilerinin ele geçirilmiş (compromised)
olduğunu biliyorsa; veya
(ii) imzalayanın bilgisi dahilinde olan durumlar, imza yaratım verilerinin
ele geçirilmiş (compromised) olduğuna dair esaslı (temelli) risklerin
varlığına yol açıyorsa.
(c) elektronik imzayı desteklemek üzere bir sertifikanın kullanıldığı
hallerde, sertifikanın ömrü süresince kendisi ile ilgili olan ve imzalayan
tarafından yapılan tüm esaslı tanıtımların (representations) doğruluğu
ve tamlığını temin konusunda makul özeni göstermiş olmalıdır.
(2) İmzalayan kişi, (1). Paragraftaki şartları yerine getirememesi halinde
sorumlu tutulacaktır.
Madde
9 Sertifikasyon Hizmeti Sunucusu
(1) İmza gibi hukuki etki doğurmak üzere kullanılabilecek bir elektronik
imzayı desteklemek üzere sertifikasyon hizmeti sunan her hizmet sunucu,
aşağıdaki hususları yerine getirecektir:
(a) politika ve uygulamaları hakkında yapmış olduğu tanıtımlara (representations)uygun
hareket edecektir.
(b) sertifikanın ömrü süresince yapmış olduğu, sertifika ile ilgili
olan veya içine dahil edilen tüm esaslı representationların doğruluğu
ve tamlığını temin konusunda makul özeni göstermiş olmalıdır.
(c) Sertifikaya güvenen tarafın sertifikada aşağıdaki hususları makul
biçimde belirleyebilmesine (ayırt edebilmesine) imkan sağlayan araçları
temin etmelidir:
(i) sertifikasyon hizmeti sunucusunun kimliği;
(ii) sertifikada belirtilen imzalayan kişinin sertifikanın verildiği
sırada imza yaratım verilerini kontrolü altında bulundurduğu;
(iii) imza yaratım verilerinin sertifikanın verildiği sırada veya daha
önce geçerli olduğunu.
(d) güvenen tarafın, ilgili durumlarda, sertifikadan veya diğer şekillerde
aşağıdaki hususları tespitine imkan verecek, makul ölçüde erişilebilir
araçlar sağlaması:
(i) imzalayan kişinin belirlenmesinde kullanılan yöntem;
(ii) imza yaratım verilerinin veya sertifikanın kullanılabileceği amaç
ve miktara (değere) ilişkin sınırlamalar;
(iii) imza yaratım verilerinin geçerli olduğu ve ele geçirilmiş (compromised)
olmadığı hususu;
(iv) sertifikasyon hizmeti sunucusu tarafından belirtilen sorumluluğun
kapsam ve miktarına ilişkin her türlü sınırlama;
(v) imzalayan kişinin madde 8 (1) (b) uyarınca bildirimde bulunmasına
imkan veren araçların bulunup bulunmadığı hususu;
(vi) zamanında iptal hizmeti sağlanıp sağlanmadığı.
(e) (d) (v) paragrafında öngörülen hizmetlerin sunulması halinde, imzalayan
kişinin 8 (1) (b) maddesi uyarınca bildirim yapılmasına imkan sağlanması
ve (d) (vi) paragrafındaki hizmetlerin sunulması halinde, zamanında
bir iptal hizmetinin mevcudiyetinin temini;
(f) hizmetlerinin ifasında güvenilir (emniyetli) (trustworthy), sistemlerin,
prosedürlerin ve insan kaynaklarının kullanımı.
(2) İmzalayan kişi, (1). Paragraftaki şartları yerine getirememesi halinde
sorumlu tutulacaktır.
Madde 10 Güvenilirlik (trustworthiness)
(9) (1) (f) maddesinin amaçları bakımından, sertifikasyon hizmet sunucuları
tarafından kullanılacak sistem, prosedür ve insan kaynaklarının güvenilir
olup olmadığının ve ne ölçüde güvenilir olduğunun tespitinde aşağıdaki
hususlar dikkate alınabilir:
(a) aktiflerin mevcudiyeti de dahil olmak üzere, mali ve insan kaynakları;
(b) hardware ve software hizmetlerinin kalitesi;
(c) sertifikaların işlenmesi, uygulanmaları ve tutulmaları (alıkonulmaları)
için prosedürler;
(d) sertifikalarda belirtilen imzalayan kişilere ve muhtemel kişilerin
bilgiye ulaşabilmeleri;
(e) bağımsız bir organ tarafından denetimin düzenliliği ve ölçüsü;
(f) yukarıdaki hususların mevcudiyetine veya bunlara uyulduğuna dair
ilgili devlet, bir akreditasyon makamı veya sertifikasyon hizmet sunucusu
tarafından yapılacak bir deklarasyon
(g) her türlü ilgili diğer faktör.
Madde
11 Güvenen Taraf
Güvenen taraf aşağıdaki hususları dikkate almamasından kaynaklanan hukuki
sonuçlara katlanır :
(a) elektronik bir imzanın güvenilirliğini doğrulayacak makul adımların
atılması; veya
(b) bir elektronik imzanın bir sertifika ile desteklenmesi halinde,
şu hususlarda makul adımlar atılır:
(h) sertifikanın geçerliliğinin, askıya alınmasının ve iptalinin doğrulanması;
ve
(i) sertifika ile ilgili herhangi bir sınırlamanın dikkate alınması.
Madde
12 Yabancı Sertifika ve Elektronik İmzaların Tanınması
(1) Bir sertifikanın veya elektronik imzanın hukuki geçerliliğinin ve
ne ölçüde geçerli olduğunun belirlenmesinde aşağıdaki hususlar dikkate
alınmayacaktır:
(a) Sertifikanın verildiği veya elektronik imzanın yaratıldığı veya
kullanıldığı coğrafi mekan; veya
(b) Sertifika veren veya imzalayanın iş yerinin coğrafi mekanı.
(2) (Kanunu kabul eden devletten) başka ülkede verilen sertifika, (Kanunu
kabul eden devlette), esaslı (temelli) olarak eş bir güvenlik düzeyi
sağlanması şartıyla (kanunu kabul edilen üye devletten) verilen bir
sertifika ile aynı hukuki etkiye sahip olacaktır;
(3) (Kanunu kabul eden devletten) başka ülkede yaratılan veya kullanılan
elektronik imza (Kanunu kabul eden devlette), esaslı (temelli) olarak
eş bir güvenlik düzeyi sağlanması şartıyla (kanunu kabul edilen üye
devlette) yaratılan veya kullanılan bir elektronik imza ile aynı hukuki
etkiye sahip olacaktır;
(4) Paragraf (2) ve (3)'ün amaçları bakımından bir sertifika veya elektronik
imzanın esaslı olarak eş bir güvenlik düzeyi sağlayıp sağlamadığının
tespitinde, kabul edilmiş uluslararası standartlar ve tüm diğer ilgili
hususlar dikkate alınacaktır.
(5) (2), (3) ve (4). Paragraflar dışta bırakılarak, tarafların aralarında
anlaşarak belirli türde elektronik imza ve sertifikaların kullanımını
kararlaştırmaları halinde, ilgili anlaşmanın uygulanan hukuka göre geçerli
ve etkili olması şartıyla, işbu anlaşma, sınırötesi tanıma açısından
yeterli kabul edilecektir.
